کلوئید یکی از انواع عوارض پوستی است که تا کنون دلیل مشخصی برای بروز آن وجود ندارد. زمانی که پوست آسیب ببیند کلاژن سازی شروع میشود و بافت گرانولیشن به وجود میآید. گرانولیشن روی زخم را میپوشاند و اگر به پوست طبیعی تبدیل شود هیچ اثری از زخم باقی نمیماند. اما در صورتی که این فرایند با تاخیر یا مشکل روبرو شود، بافتی به نام اسکار روی زخم را میپوشاند. در برخی مواقع احتمال دارد این بافت بیش از حد رشد کند و تبدیل به گوشت اضافه شود. این ضایعه ضخیم و بزرگتر از اسکار را کلوئید مینامند. کلوئید از زخم بزرگتر است و در قسمتهایی که چربی وجود ندارد تشکیل میشوند.برای آشنایی بیشتر با علائم کلوئید و نحوه درمان آن تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.
علت ایجاد گوشت اضافه بدن چیست؟
همانطور که در ابتدا گفتیم، علت این ضایعه به طور دقیق مشخص نیست اما براساس تحقیقات افرادی که پوست آنها تیره است احتمال ایجاد این ضایعه بیشتر است. این ضایعه میتواند بر اثر زخم، پرسینگ و جراحی به وجود بیاید. سلولهایب فیبروبلاست که با تولید کلاژن سبب به وجود آمدن بافت اسکار میشوند، در تولید کلوئید نقش دارند و عامل عفونت هستند.
یکی دیگر از عوامل، ژنتیک است که در ایجاد این ضایعه تاثیرگذار است با این حال هورمونها و مشکلات سیستم ایمنی بدن نیز میتوانند در به وجود آمدن کلوئیدها نقش داشته باشند. بهتر است اگر سابقه کلوئید دارید، پیرسینگ، تاتو و جراحیهای غیر ضروری را انجام ندهید.
اگر کلوئید دارید، سریعتر با متخصص پوست تماس بگیرید تا بهترین درمان را شروع کرده و از پیشرفت آن جلوگیری شود.
کلوئید چه علائمی دارد؟
کلوئیدها ممکن است هفتهها و ماهها زمان ببرد تا کامل رشد کنند. کلوئیدپوستی علائمی دارد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
- یک قسمت روی پوست که به رنگ گوشت، صورتی یا قرمز است.
- ناحیه بر روی پوست که برجسته است.
- قسمتی از پوست که با مرور زمان با بافت اسکار بزرگ میشود.
- لکه ای که با خارش پوست همراه است.
اگرچه اسکارهای کلوئیدی ممکن است با خارش همراه باشند، اما تهدیدی برای سلامتی محسوب نمیشوند. این نوع اسکارها ممکن است باعث ناراحتی، حساسیت، یا تحریک شوند، مخصوصا در اثر تماس با لباس یا سایر عوامل اصطکاکی.
ایجاد اسکارهای کلوئیدی در بخشهای بزرگتر بدن نادر است، اما در صورت بروز، بافت سخت اسکار میتواند حرکت را دشوار و محدود کند.
کلوئیدها بیشتر از جنبه زیبایی اهمیت دارند تا سلامت. اگر اندازه کلوئیدپوستی بسیار بزرگ باشد یا در نواحی برجستهای مانند صورت یا لاله گوش قرار داشته باشد، موجب ناراحتی شده و بر اعتماد به نفس فرد تأثیر منفی میگذارد.
بیشتر بخوانید: کلوئید بعد از عمل بینی
انواع کلوئید
کلوئیدها بر اساس ظاهر، محل ایجاد و شدت رشد به چند دسته تقسیم میشوند که شناخت آنها به تشخیص بهتر و انتخاب درمان مناسب کمک میکند. انواع کلوئید شامل موارد زیر است:
کلوئید کلاسیک (Primary Keloid)
کلوئید کلاسیک رایجترین شکل کلوئید است که بعد از آسیب به پوست مثل زخم، جراحی یا خراش ایجاد میشود. این نوع کلوئید فراتر از مرز زخم اصلی رشد میکند و باعث ایجاد برجستگی قرمز یا صورتی رنگ میشود که به مرور زمان بزرگتر شده و ممکن است خارش یا دردناک شود. این نوع با درمانهای مختلف مقاوم است و ممکن است پس از درمان بازگردد.
گوشت اضافه هیپرتروفیک (Hypertrophic Scar)
این نوع اسکار ضخیم و برجسته است اما برخلاف کلوئید کلاسیک، محدود به محدوده زخم اولیه باقی میماند و به بافتهای اطراف گسترش نمییابد. در ماههای اول پس از آسیب ایجاد شده و ممکن است به مرور زمان و به صورت طبیعی بهبود یابد. این نوع گوشت اضافه ممکن است خارش داشته باشد ولی دردناک نیست.
کلوئید التهابی (Inflammatory Keloid)
نوعی کلوئید که با التهاب شدید و علائم قرمزی، درد و حساسیت همراه است. این کلوئیدها اغلب سریع رشد میکنند و ممکن است باعث ناراحتی زیادی شوند. در این حالت، التهاب در بافت بیشتر از حالت معمول است و درمان ممکن است نیازمند ترکیب داروهای ضد التهاب و روشهای دیگر باشد.
کلوئید ناحیهای خاص (Site-Specific Keloid)
برخی نواحی بدن مثل گوش، شانه، سینه یا پشت بیشتر مستعد ایجاد کلوئید هستند. این کلوئیدها به دلیل کشش و فشار پوست در این نواحی، شیوع بالاتری دارند و ممکن است نسبت به درمانهای معمول مقاومت بیشتری نشان دهند. مراقبت و پیشگیری در این نواحی اهمیت زیادی دارد.
کلوئید ژنتیکی (Genetic Keloid)
این نوع کلوئید ناشی از عوامل ژنتیکی است و افرادی که سابقه خانوادگی کلوئید دارند بیشتر در معرض آن قرار میگیرند. این کلوئیدها ممکن است بدون آسیب یا زخم واضحی ایجاد شوند و مقاوم به درمان هستند. سیستم ایمنی و عوامل ژنتیکی نقش مهمی در شکلگیری این نوع دارند.
تفاوت انواع کلوئید
انواع کلوئید یا گوشت اضافه پوست، بسته به شکل، محل رشد و علائم بالینیشان تفاوتهایی دارند که شناخت آنها در تشخیص دقیق و انتخاب بهترین روش درمانی بسیار مهم است. در ادامه با انواع مختلف کلوئید و ویژگیهای هر کدام آشنا میشویم تا بهتر بتوانید نوع ضایعه خود را بشناسید.
| نوع کلوئید | محل رشد | محدوده گسترش | رنگ و ظاهر | میزان درد و خارش | قابلیت بهبود طبیعی | علت شایع |
| کلوئید کلاسیک | فراتر از محل زخم اولیه | فراتر از مرز زخم رشد میکند | صورتی تا قرمز، برجسته | ممکن است خارش و درد داشته باشد | کم و نادر | آسیب پوست، جراحی، زخم |
| گوشت اضافه هیپرتروفیک | محدود به محل زخم اولیه | در همان محل زخم باقی میماند | قرمز، برجسته | معمولا خارش دارد ولی دردناک نیست | احتمال بهبود طبیعی بالا | آسیب پوست، التهاب موضعی |
| کلوئید التهابی | محل زخم یا اطراف آن | محدود یا کمی گسترده | قرمز روشن، ملتهب و حساس | دردناک و بسیار خارشدار | کم | التهاب شدید، واکنش ایمنی |
| کلوئید ناحیهای خاص | گوش، شانه، سینه، پشت | متغیر | معمولا قرمز و برجسته | خارش و درد متغیر | معمولا کم | کشش پوست و فشار در نواحی خاص |
| کلوئید ژنتیکی | در هر ناحیه بدن، ممکن بدون زخم | ممکن است گسترش یابد | رنگ متغیر، برجسته | معمولا خارش و درد دارد | بسیار کم | عوامل ژنتیکی و سیستم ایمنی |
کلوئید چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک متخصص با دیدن این ضایعه تشخیص میدهد که یک کلوئید است. پزشک میتواند با انجام بیوپسی کلوئید را تشخیص دهد. برای انجام بیوپسی پزشک محل کلوئید را بی حس کرده و مقدار کمی از پوست را برای بررسی و نمونه برداری زیر میکروسکوپ، برمیدارد. بعد از آزمایشات لازم و بررسی گزارش آزمایش انجام شده، تشخیص داده میشود که این ضایعه کلوئید است یا خیر.
درمان کلوئید یا گوشت اضافه به چه صورت است؟
درمان قطعی برای کلوئید وجود ندارد، اما با انجام بعضی از روشها میتوان آن را بهبود بخشید. در ادامه به چند روش درمانی اشاره میکنیم:
مراقبت از زخم
برای کلوئیدهای تازه ایجاد شده، استفاده از پانسمانهای فشاری که از مواد کشسان یا مشابه ساخته شدهاند، یک گزینه موثر است. این روش حتی پس از جراحی برداشتن کلوئید نیز به کار میرود. اعمال فشار به زخم در حال ترمیم، با هدف کاهش یا جلوگیری از تشکیل اسکار انجام میشود. این پانسمانها باید روزانه بین 12 تا 24 ساعت و به مدت 4 تا 6 ماه استفاده شوند. با این حال، ممکن است برای برخی افراد بسیار ناخوشایند باشد.
استفاده از کورتیکواستروئیدها
کورتیکواستروئیدهای قوی به صورت کرم میتوانند خارش کلوئید را کاهش دهند. همچنین، تزریق کورتیکواستروئید به کاهش حجم کلوئید کمک میکند. این روش میتواند بین 50 تا 80 درصد کلوئیدها را کوچکتر کند، اما احتمال رشد مجدد آنها طی پنج سال وجود دارد.
داروهای تزریقی
اگر کلوئید کوچک باشد، پزشک با تزریق کورتیزون یا دیگر استروئیدها ضخامت آن را کاهش میدهد. این تزریقها معمولاً ماهانه انجام شده و ممکن است تا شش ماه طول بکشد تا جای زخم بهبود یابد. عوارض احتمالی این روش شامل موارد زیر است:
- نازک شدن پوست
- ظاهر شدن رگهای عنکبوتی
- تغییرات دائمی در رنگ پوست (روشنتر یا تیرهتر شدن).
انجماد با نیتروژن مایع (کرایوتراپی)
کلوئیدهای کوچک را میتوان با انجماد توسط نیتروژن مایع کاهش داد یا حذف کرد. برای دستیابی به نتایج بهتر، ممکن است نیاز به تکرار این روش باشد.
عوارض جانبی احتمالی کرایوتراپی:
- ایجاد تاول
- درد
- کاهش رنگ پوست (هیپوپیگمانتاسیون)
روش درمانی کلوئید
لیزر درمانی
کلوئیدهای بزرگ با استفاده از لیزر پالس (pulsed-dye) توسط پزشک پوست صاف میشوند. این روش در کاهش خارش و بهبود ظاهر کلوئیدها نیز موثر است. درمان لیزری در چند جلسه با فاصله 4 تا 8 هفته انجام میشود.
گاهی اوقات لیزر درمانی با تزریق کورتیزون ترکیب میشود.
عوارض جانبی لیزر درمانی، مخصوصا در افراد با پوست تیرهتر:
- کاهش رنگ پوست (هیپوپیگمانتاسیون)
- ایجاد تاول
- پوسته پوسته شدن
پرتو درمانی
استفاده از اشعه ایکس با دوز پایین، به تنهایی یا پس از جراحی کلوئید، به کوچک شدن و کاهش اسکار کمک میکند. این روش ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد. از پرتو درمانی بیش از 100 سال است که برای جلوگیری از رشد مجدد استفاده میشود.
عوارض جانبی احتمالی:
- مشکلات پوستی
- افزایش خطر ابتلا به سرطان در درازمدت
جراحی برای برداشتن کلوئید
اگر روشهای دیگر کارساز نباشند، پزشک ممکن است از جراحی برای برداشتن این ضایعه پوستی استفاده کند. این روش با سایر درمانها ترکیب میشود. با این حال، احتمال بازگشت کلوئید پس از جراحی بین 45 تا 100 درصد است.
بیشتر بخوانید: کلوئید بعد از پیرسینگ چگونه درمان می شود؟
درمان خانگی و طب سنتی کلوئید
اگرچه روش قطعی طبیعی برای حذف این ضایعه وجود ندارد، برخی تحقیقات نشان دادهاند که استفاده از عصاره پیاز به صورت موضعی یا خوراکی میتواند به کاهش خارش و بهبود ظاهر کلوئید کمک کند.
درمان با نخ جراحی
پزشک متخصص ممکن است با بستن نخ جراحی به دور کلوئید، آن را درمان کند. این نخ، که هر 2 تا 3 هفته تعویض میشود، به تدریج باعث افتادن کلوئید میشود.
روشهای خانگی درمان گوشت اضافه
اگرچه درمان قطعی و سریع برای گوشت اضافه یا کلوئید وجود ندارد، برخی روشهای خانگی میتوانند به کاهش اندازه، خارش و التهاب این ضایعات کمک کنند و ظاهر آنها را بهبود ببخشند. در ادامه چند روش خانگی موثر را معرفی میکنم:
استفاده از ژل یا روغن آلوئهورا
آلوئهورا خاصیت ضدالتهابی و ترمیمکنندگی دارد و میتواند به کاهش خارش و التهاب کلوئید کمک کند. بهتر است ژل خالص آلوئهورا را روزانه روی محل آسیب دیده بمالید.
کرم یا ژل سیلیکون
سیلیکون یکی از روشهای موثر برای نرم کردن و کاهش ضخامت اسکار است. میتوانید ژل سیلیکون را به صورت موضعی روی گوشت اضافه بمالید. این روش به ویژه برای اسکارهای تازه موثرتر است.
عصاره پیاز (کرمهای حاوی عصاره پیاز)
برخی تحقیقات نشان دادهاند که عصاره پیاز میتواند التهاب و ضخامت کلوئید را کاهش دهد و باعث بهبود ظاهر پوست شود. کرمهای حاوی عصاره پیاز به صورت موضعی قابل استفاده هستند.
ماساژ آرام و منظم محل زخم
ماساژ دادن ملایم با روغنهای طبیعی مثل روغن نارگیل یا روغن بادام میتواند به نرم شدن بافت اسکار و افزایش گردش خون کمک کند. این کار باید به آرامی و روزانه انجام شود.
استفاده از سرکه سیب
سرکه سیب خاصیت لایهبرداری و ضدالتهابی دارد. میتوانید سرکه رقیق شده را با پنبه روی گوشت اضافه بمالید ولی مراقب باشید باعث تحریک پوست نشود.
پرهیز از نور مستقیم آفتاب
نور خورشید میتواند باعث تیرهتر شدن اسکار و کلوئید شود. استفاده از کرم ضدآفتاب روی محل آسیب دیده، به خصوص هنگام قرار گرفتن در معرض آفتاب، ضروری است.
روغنهای طبیعی ضد التهاب
روغنهایی مانند روغن اسطوخودوس، روغن گل همیشه بهار و روغن چای درختی میتوانند به کاهش التهاب کمک کنند ولی قبل از مصرف حتما تست حساسیت انجام دهید
این روشهای خانگی میتوانند در کنار درمانهای پزشکی موثر باشند، اما برای درمان کامل کلوئید بهتر است حتما تحت نظر پزشک متخصص باشید. اگر گوشت اضافه بزرگ یا دردناک است، هرگز خودسرانه از داروهای قوی یا روشهای تهاجمی استفاده نکنید.
روشهای جلوگیری از ایجاد کلوئید
کلوئیدها زمانی شکل میگیرند که روند ترمیم پوست پس از آسیب یا جراحی به شکل غیرطبیعی انجام شود و بافت اسکار بیش از حد رشد کند. بهترین راه مقابله با این مشکل، پیشگیری است چون درمان کلوئید همواره دشوار و زمانبر است. برای جلوگیری از ایجاد کلوئید باید به چند نکته مهم توجه داشت:
اجتناب از جراحی، پیرسینگ و تاتوهای غیرضروری
افرادی که سابقه خانوادگی یا شخصی کلوئید دارند، باید از انجام هرگونه عمل جراحی یا خراش پوست که غیرضروری است پرهیز کنند. حتی انجام پیرسینگ و تاتو میتواند ریسک ایجاد کلوئید را بالا ببرد. در صورت ضرورت جراحی، حتما پزشک خود را در جریان سابقه کلوئید قرار دهید تا اقدامات پیشگیرانه انجام شود.
مراقبت دقیق و صحیح از زخمها
تمیز نگه داشتن محل زخم و جلوگیری از عفونت اولین قدم مهم است. استفاده از پانسمانهای استریل و تعویض به موقع آنها کمک میکند تا زخم سریعتر و بهتر ترمیم شود و احتمال رشد بیش از حد بافت اسکار کاهش یابد.
استفاده از پانسمانهای فشاردهنده (Compression Therapy)
این پانسمانها به خصوص در زخمهای جراحی کاربرد دارند و با ایجاد فشار یکنواخت روی محل آسیب، از رشد بیش از حد کلاژن جلوگیری میکنند. پانسمانهای فشاردهنده باید به طور مداوم و طبق توصیه پزشک استفاده شوند.
اجتناب از کشش یا فشار زیاد روی محل زخم
حرکات شدید، کشش پوست یا لباسهای تنگ روی زخم میتواند فرآیند ترمیم را مختل کند و باعث تشکیل کلوئید شود. حفظ آرامش و محافظت از ناحیه آسیب دیده تا بهبود کامل ضروری است.
استفاده به موقع و منظم از داروهای موضعی
پزشکان ممکن است استفاده از کرمها یا ژلهای حاوی سیلیکون، کورتیکواستروئید یا سایر داروهای ضد التهاب را برای پیشگیری تجویز کنند. مصرف منظم و دقیق این داروها به کنترل روند تشکیل اسکار کمک میکند.
پیگیری منظم با پزشک متخصص
اگر سابقه ایجاد کلوئید دارید، باید به صورت منظم تحت نظر پزشک باشید تا در صورت بروز هرگونه تغییر سریعتر مداخلات لازم انجام شود. همچنین در صورت مشاهده علائمی مثل قرمزی زیاد، خارش شدید یا رشد سریع اسکار، حتما پزشک را مطلع کنید.
تغییر سبک زندگی و تغذیه سالم
مصرف مواد مغذی مناسب، هیدراته نگه داشتن بدن و پرهیز از سیگار کشیدن میتواند روند ترمیم پوست را بهبود بخشد و به پیشگیری از تشکیل گوشت اضافه کمک کند.
سخن پایانی
کلوئیدهای پوستی ممکن است از نظر زیبایی و عملکردی چالشبرانگیز باشند، اما با پیشرفتهای درمانی میتوان علائم آنها را کاهش داد و کیفیت زندگی افراد را بهبود بخشید. انتخاب روش درمانی مناسب بسته به نوع، اندازه و محل کلوئید، نیازمند مشورت با یک متخصص پوست باتجربه است. دکتر احمدرضا طاهری، یکی از متخصصان برجسته در زمینه درمان کلوئید و مشکلات پوستی، با بهرهگیری از دانش و فناوری روز، راهکارهای موثری برای مدیریت این مشکل ارائه میدهد. اگر با کلوئید یا سایر مشکلات پوستی روبرو هستید، میتوانید برای مشاوره و درمان به ایشان مراجعه کنید.